بخشي از رساله خود را به تحليل مذهب تثليث وتربيع اختصاص داده است . ميرداماد با نقل كلام شيخ الرئيس در « إشارات » وتصريح به مذهب تثليث ( سه‌گانگى ) در اقسام موجودات ، نظر وى را پذيرفته ومشرب تربيع ( چهارگانگى ) وى را از رساله « نيروزيه » نقل نموده است كه خلاصه نظر داماد را حفيدش چنين به رشته تحرير درآورده است : « وجدى . . . مسلك تثليث را به اعتبار واختيار آورده ، احداث را مستوعب أنواع ثلاثة دانسته ، وتحرير نموده كه مطلق جعل وافاضه يا احداث دهري آمده كه آن منقسم به ابداع واختراع شده ، يا احداث زماني است كه معبّر به تكوين وصنع گشته ؛ واطلاق صنع در بعضي از عبارات مقابل تكوين آمده پس شامل ومحتوى به ابداع واختراع باشد ، وتارة اختصاص به تكوين داده‌اند ، لكن به اعتبار احداث در دهر نسبت نموده‌اند نه به حسب ايقاع در زمان » « 1 » . توضيح آن كه در سلسله اصدار موجودات از قديم ذاتي ، حصول ممكن الوجود يا در ظرف دهر است ويا زمان ، موجود مسبوق به ظرف دهر عبارت از : مبدع ومخترع است ، وموجود مسبوق به ظرف زمان مسمّى به مكون يا مصنوع است ، وتعريف آنها عبارتست از : مبدع : موجود غير مسبوق به مادة ومدت ، چون عقل أول « 2 » . مخترع : موجود غير مسبوق به مدت ومسبوق به مادة ، چون أفلاك وعناصر بسيطه .

--> ( 1 ) - بنگريد : مير عبد الحسيب عاملي ، « سدرة المنتهى » ، صص 240 - 241 ( 2 ) - در تعيين قدم وحدوث صادر أول بين فلاسفه اختلاف است وپاره‌اى از اتباع أرسطو وابرقلسيون به قدم آن قائل شده‌اند ، واز سوى ديگر در مبدع ومخترع بودن عقول مادون صادر أول نيز اختلاف فاحشى در بين آنها موجود است .